Tôi thấy liên tục trên các group Facebook cùng một pattern: PC chạy game lag, câu hỏi đầu tiên là “nên mua card gì”, “nên nâng RAM lên bao nhiêu”, “có nên đổi CPU không”. Gần như không ai hỏi “mày đã chỉnh setting trong game chưa”. Và thật ra phần lớn trường hợp, chỉnh một hai thứ trong game thôi là hết lag rồi. Mua phần cứng khi chưa thử chỉnh cài đặt là đốt tiền.
Chỉnh trong game: thứ nào ăn FPS nhiều nhất
Không phải mọi setting đều giống nhau. Có những cái chỉ tốn 1-2 FPS, có những cái ngốn cả chục. Bạn không cần biết chính xác con số, chỉ cần nhớ nguyên tắc: thứ nào liên quan đến ánh sáng và bóng đổ thì đắt, thứ nào liên quan đến độ phân giải texture thì rẻ (trừ khi VRAM không đủ).
Ưu tiên tắt hoặc giảm:
- Ray tracing – nếu game có option này và PC bạn không đủ mạnh, tắt nó. Không có ngoại lệ. Đây là thứ ngốn tài nguyên nhất mà game hiện đại có.
- Shadow quality – chuyển từ Ultra xuống Medium hoặc Low, bạn sẽ thấy khác biệt ngay. Tắt bóng đổ hoàn toàn thì game trông giả, nhưng Medium thì vẫn chấp nhận được.
- Volumetric fog / volumetric lighting – cái này tạo hiệu ứng sương mù khối và ánh sáng xuyên qua. Đẹp thì đẹp, nhưng nếu FPS là ưu tiên, tắt đi.
- Anti-aliasing kiểu nặng – MSAA cao tốn tài nguyên hơn TAA hoặc FXAA nhiều. Chuyển sang TAA nếu game cho phép.
- Ambient occlusion – SSAO, HBAO, whatever. Medium là đủ nhìn. Ultra không khác nhiều đâu, đừng tin.
Không cần đụng vào: texture quality (trừ khi VRAM không đủ, lúc đó game sẽ stutter chứ không giảm FPS đều), anisotropic filtering (gần như miễn phí), draw distance (tùy game, có game không ảnh hưởng).
Chỉnh trong Windows
Vài việc lặt vặt nhưng tổng hợp lại đáng kể:
- Tắt Game Mode của Windows nếu nó gây stutter. Nghe ngược đời nhưng đúng. Game Mode vốn thiết kế để ưu tiên tài nguyên cho game, nhưng trên một số cấu hình nó lại gây xung đột. Nếu bật lên mà game giật hơn, tắt đi.
- Power Plan chuyển sang High Performance hoặc Ultimate Performance. Mặc định Windows để Balanced, CPU sẽ downclock khi tải chưa đủ cao. Trong game pc, điều này tạo ra stutter nhỏ. Chuyển sang High Performance, xong.
- Tắt Hardware-accelerated GPU Scheduling nếu bạn thấy micro-stuttering. Cái này nằm trong Settings – Display – Graphics. Trên một số driver đời đầu tính năng này hoạt động chưa ổn, tắt đi thì mọi thứ mượt hơn.
- Kiểm tra background apps. Mở Task Manager trước khi vào game. Nếu có Discord, Chrome (50 tab), phần mềm diệt virus đang scan, trình đồng bộ cloud chạy ngầm, thì đó là lý do. Không phải do PC yếu.
Driver và vì sao nó quan trọng hơn bạn nghĩ
Đây là đoạn mà tôi muốn nói thẳng: rất nhiều người chơi game pc nhưng không bao giờ cập nhật driver. Họ cài Windows, cài game, chơi, lag, rồi hỏi “mua card gì để nâng cấp”. Card của họ chạy driver cũ từ 6 tháng trước. Không có cách tăng fps nào hiệu quả bằng việc tải driver mới nhất.
Nhà phát triển driver thường tung bản cập nhật tối ưu cho các game mới ra mắt. Nếu bạn chơi game hay trên pc mà driver cũ hơn cả game, khả năng cao là hiệu năng không đạt đúng mức phần cứng có thể cho.
Còn nếu sau khi cập nhật driver mà mọi thứ tệ hơn (xảy ra, đừng tin ai nói không), thì dùng DDU để gỡ sạch rồi cài lại phiên bản trước. Đừng tải driver từ trang bên thứ ba, chỉ lấy từ trang chính thức của nhà sản xuất GPU.
Khi nào thật sự cần nâng cấp phần cứng
Và đây là điều mà các bài viết kiểu “mẹo tăng FPS” thường không dám nói: đôi khi phần cứng của bạn đơn giản là hết hạn sử dụng. Không có chỉnh cài đặt nào, không có phần mềm nào cứu được một con PC 6-7 năm tuổi mà bạn cố chạy game AAA mới nhất ở 1080p.
Nâng cấp có nghĩa khi:
- GPU bạn không đủ VRAM. Dấu hiệu: game bị stutter từng nhịp, texture load chậm, FPS dao động rất mạnh giữa khung hình. Chỉnh texture xuống thấp nhất mà vẫn giật thì hết cách phần mềm.
- CPU bottleneck rõ ràng. FPS cao nhưng game vẫn có cảm giác “không phản hồi”, GPU usage thấp trong khi CPU pegged 100%. Lúc này card mạnh hơn cũng vô dụng.
- RAM dưới 8GB. Nếu bạn chơi game pc ngày nay với 8GB RAM và hệ điều hành ngốn 3-4GB, còn game cần 6GB trở lên, bạn đang swap sang ổ cứng. Không có setting nào giải quyết được thiếu RAM.
Nếu rơi vào một trong ba trường hợp trên thì mua linh kiện là hợp lý. Còn nếu chưa rơi vào trường hợp nào mà vẫn đi mua card mới, bạn đang đốt tiền vào thứ mà một cú click chuột sẽ giải quyết.