Tôi tải game apk ngoài CH Play từ hồi còn dùng điện thoại Android đời cũ, khi một số game chưa mở ở thị trường Việt Nam. Bây giờ đã quen rồi, nhưng không có nghĩa là dễ dãi. Mỗi lần bấm cài một file lạ, tôi đều đi qua bốn bước kiểm tra. Không phải vì tôi sợ, mà vì đã từng bị dính một lần rồi.
Bước 1: Nguồn tải quyết định tất cả
Trước khi nghĩ đến chuyện quét hay kiểm tra quyền, hãy tự hỏi: ai là người upload file này lên? Nếu đó là một trang không ai biết, không có lịch sử, bình luận toàn người lạ khen “link ngon”, thì bỏ qua.
Nguồn đáng tin nhất vẫn là cộng đồng có kiểm duyệt. Tôi thường đọc ít nhất ba đến năm bình luận gần nhất. Người thật sẽ nói rõ game chạy thế nào, lag không, có crash không. Tài khoản ảo chỉ khen chung chung.
Với game ipa ios thì khác hoàn toàn. File ipa thường đi kèm yêu cầu jailbreak hoặc dùng công cụ cài đặt bên thứ ba. Nếu bạn không quen xử lý các công cụ này, tốt nhất đừng tự làm. Rủi ro với game ipa ios cao hơn apk, vì Apple siết chặt hơn và bạn cũng ít công cụ kiểm tra hơn.
Một mẹo nhỏ: nếu cùng một game apk mà có quá nhiều phiên bản trên cùng một trang, hoặc trang đó có hàng trăm game khác cũng “mới cập nhật hôm qua” thì đó là trang spam. Không đáng tin.
Bước 2: Đọc quyền truy cập trước khi bấm “Cài”
Đây là bước mà đa số người tải game bỏ qua. Android hiển thị danh sách quyền mà app yêu cầu ngay trước khi bạn xác nhận cài. Nhưng mọi người thường chỉ lướt qua rồi bấm “Tiếp tục”.
Tôi đọc từng dòng. Một game cần quyền truy cập danh bạ để làm gì? Một game cần quyền gửi SMS? Đọc tin nhắn của bạn? Ghi vị trí liên tục?
Có quyền nghe có vẻ hợp lý với game (micro cho chat voice), nhưng cũng có những game không bao giờ dùng voice mà vẫn xin quyền đó. Đó là dấu hiệu đáng nghi.
Khi kiểm tra quyền, hãy so sánh với những game cùng thể loại mà bạn đã cài trước đó. Nếu một game puzzle xin quyền microphone, khác thường. Nếu một game bắn súng xin quyền truy cập file hệ thống, cũng khác thường. Không phải lúc nào cũng độc hại, nhưng đủ để bạn phải suy nghĩ thêm.
Bước 3: Quét trước khi cài, không phải sau
Tôi dùng ít nhất hai công cụ quét khác nhau trên cùng một file apk. Không phải vì một công cụ không đủ tốt, mà vì không có công cụ nào bắt được hết. Mỗi hãng có cơ sở dữ liệu khác nhau, cách phân tích mã khác nhau.
Ngoài quét virus thông thường, tôi để ý thêm một số thứ trong quá trình phân tích mà các công cụ trả về. Nếu file apk chứa quá nhiều thư viện lạ mà không giải thích được tại sao, hoặc có hành vi tự động kết nối mạng ngay khi vừa giải nén, tôi không cài.
Có một điều mà ít ai nói: file apk sạch khi quét chưa chắc là file an toàn. Mã độc có thể được thiết kế để không kích hoạt cho đến khi bạn nhập thông tin đăng nhập nào đó, hoặc chỉ gửi dữ liệu ra ngoài sau vài ngày. Quét là bước giảm rủi ro, không phải bước loại bỏ hoàn toàn.
Bước 4: Quan sát sau khi cài
Sau khi cài xong, tôi không mở app luôn. Tôi vào phần cài đặt ứng dụng, tắt hết quyền không cần thiết, rồi mới mở lần đầu. Nếu game yêu cầu quyền để chạy, nó sẽ hỏi lại lúc đó và tôi có thể từ chối.
Trong ba ngày đầu, tôi để ý pin. Nếu máy nóng lên bất thường trong khi game không chạy nặng, hoặc pin tụt nhanh hơn bình thường dù tôi không chơi, có khả năng app đang chạy ngầm làm gì đó. Tôi cũng kiểm tra phần dữ liệu mạng đã dùng trong mục cài đặt Android, xem app có truyền dữ liệu ra ngoài nhiều bất thường không.
Dấu hiệu phải gỡ ngay lập tức
Có những thứ không cần do dự. Nếu game yêu cầu nhập tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử để “xác minh danh tính” trước khi chơi, gỡ. Nếu game gửi SMS ra ngoài mà bạn không hề bấm nút nào, gỡ. Nếu app yêu cầu quyền admin và bạn không hiểu tại sao một game cần quyền đó, gỡ. Nếu điện thoại bắt đầu quảng cáo pop-up ở ngoài app, gỡ và quét lại toàn bộ máy.
Tôi biết nhiều người thấy phiền khi tải game phải qua bốn bước này. Nhưng chi phí cho một lần bị đánh cắp tài khoản hay mất tiền từ ví điện tử lớn hơn rất nhiều so với vài phút kiểm tra. Tải game vui thì vui, nhưng đừng để niềm vui biến thành rủi ro thật sự.
Chốt lại: không có quy tắc nào bảo đảm an toàn tuyệt đối khi bạn tự tải file apk ngoài cửa hàng chính thức. Bốn bước trên chỉ giảm rủi ro. Nếu một game apk không có lý do gì để phải tải ngoài, cứ cài qua CH Play cho nhẹ đầu.